Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin, ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla bu alanda eğitim almış uzmanlar tarafından verilen eğitime özel eğitim denir.
Özel eğitim nedir, sorusunun cevabı bireyin gelişim yaşlarında uzmanların gözetimi altında yapılan değerlendirmeler sonucu, yaşıtlarına göre belirgin düzeyde sahip olduğu farklılıkları tespit edildiğinde, bireye özel önerilen eğitim programına verilen genel addır.
Bu özel eğitim programlarının uygulandığı kurumlara ise özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi denir.
Özel Eğitimin Temel Amaçları Nelerdir?
Türk Milli Eğitimin temel ilkeleri doğrultusunda özel eğitim özel eğitime gereksinimi olan bireylerin;
- Toplum içindeki rollerini gerçekleştiren, başkaları ile iyi ilişkiler kuran, iş birliği içinde çalışabilen, çevresine uyum sağlayabilen, üretici ve mutlu bir vatandaş olarak yetişmelerini,
- Kendi kendilerine yeterli bir duruma gelmeleri için temel yaşam becerilerini geliştirmelerini
- Uygun eğitim programları ile özel yöntem, personel ve araç-gereç kullanarak; ilgileri, ihtiyaçları, yetenekleri ve yeterlilikleri doğrultusunda üst öğrenime, iş ve meslek alanlarına ve hayata hazırlanmalarını amaçlar.
Özel Eğitimin İlkeleri Nelerdir?
Türk Millî Eğitiminin genel amaçları doğrultusunda özel eğitimin temel ilkeleri 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)’de şu şekilde belirtilmiştir:
- Özel eğitim gerektiren tüm bireyler, ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim hizmetlerinden yararlandırılır.
- Özel eğitime erken başlamak esastır.
- Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim gerektiren bireyleri sosyal ve fiziksel çevrelerinden mümkün olduğu kadar ayırmadan planlanır ve yürütülür.
- Özel eğitim gerektiren bireylerin, eğitsel performansları dikkate alınarak, amaç, muhteva ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak diğer bireylerle birlikte eğitilmelerine öncelik verilir.
- Özel eğitim gerektiren bireylerin her tür ve kademedeki eğitimlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi için her türlü rehabilitasyonlarını sağlayacak kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapılır.
- Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır.
- Ailelerin, özel eğitim sürecinin her boyutuna aktif katılmalarının sağlanması esastır.
- Özel eğitim politikalarının geliştirilmesinde, özel eğitim gerektiren bireylerin örgütlerinin görüşlerine önem verilir.
- Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim gerektiren bireylerin toplumla etkileşim ve karşılıklı uyum sağlama sürecini kapsayacak şekilde planlanır.
Rehabilitasyon Merkezi Nedir?
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi, Rehberlik Araştırma Merkezleri (RAM) tarafından eğitsel tanılama ve değerlendirmesi yapılıp destek özel eğitim hizmetlerine gereksinimi olduğu belirlenen özel eğitime gereksinimi olan bireylere destek eğitim hizmeti veren özel öğretim kurumudur.
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde Verilen Eğitimler Nelerdir?
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde, özel eğitime gereksinimi olan bireylerin gelişim özellikleri, performansları ve eğitim gereksinimlerine yönelik hazırlanan Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları (BEP) doğrultusunda bireysel, bireysel ve grup ya da grup eğitimi verilir. Bireysel eğitim özel gereksinimi olan bireylerin BEP’lerinde yer alan amaçlara göre özel yöntem ve araç-gereçler kullanılarak yürütülür. Özel eğitime gereksinimi olan bireylere gerek duyulduğunda oyun terapisi, dil konuşma terapisi, ergoterapi, ABA Terapi, Flortime Terapi gibi hizmetler de verilir. Grup dersleri için gruplar bireylerin; tanısı, yaşı, eğitim performansı ve öncelikli eğitim gereksinimi gibi durumları dikkate alınarak oluşturulur. Grup eğitimleri de BEP’de yer alan amaçlara göre verilir. Ayrıca ailelere çocuklarının eğitimine etkin bir şekilde katılım sağlayabilmeleri için aile eğitimi ve danışmanlığı hizmeti de verilir.
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde Kimler Eğitim Alabilir?
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde aşağıda sıralanan tanı gruplarına ilişkin eğitim verilir:
- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
- Otizm ve Spektrum Bozukluğu
- Dil ve Konuşma Güçlüğü
- Öğrenme Güçlüğü (Disleksi, Diskalkuli)
- Down Sendromu
- Zihinsel Yetersizlik
- İşitme Yetersizliği
- Bedensel Yetersizlik
- Görme Yetersizliği
- Yaygın Gelişimsel Bozukluk
- Serebral Palsi
- Duygu ve Davranış Bozuklukları
- Özel Yetenek
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezine Gitmenin Yararları Nelerdir?
Tipik gelişim gösteren bireyler birçok beceri ve davranışı çoğunlukla gözleyerek öğrenebilirken özel eğitime gereksinimi olan bireylere bu davranış ve becerileri öğrenirken daha yoğun desteğe gereksinim duyarlar. Örneğin tam kaynaştırma raporu ile akranlarıyla aynı ortamda eğitimine devam eden özel gereksinimi olan öğrenci bu ortamda akranlarının gelişimlerini takip etmekte zorlanabilir. Yukarıda belirtilen durumlarda bu bireylere Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde gelişim özellikleri ve eğitim performanslarına uygun özel yöntem ve araç-gereçler kullanılarak destek özel eğitim hizmetleri sunulur. Bireyin yeterliliğine ve öğrenme hızına uygun eğitim alması eksik olduğu alanlarda daha fazla ilerlemesini sağlar ve böylelikle kendine güven, cesaret, başarılı olma duygusu gibi sosyal değerleri gelişir.
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinin Aile ve Çocuğa Yönelik Hedefleri ve Amaçları Nelerdir?
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde özel eğitime gereksinimi olan çocuğa verilen hizmetlerle bu çocukların hayata hazırlanması, toplum içindeki rollerini gerçekleştiren, başkaları ile iyi ilişkiler kurabilen, iş birliği içinde çalışabilen ve çevresine uyum sağlayabilen üretici bireyler olarak yetişmeleri, dil ve konuşma güçlüğü ile zihinsel, fiziksel, duyusal, sosyal, duygusal ve davranış problemleri olan engelli bireylerin engellilik hâlinin ortadan kaldırılması ya da etkilerinin en az seviyeye indirilerek yeteneklerinin en üst seviyeye çıkarılması ve topluma uyumlarının sağlanması, temel öz bakım becerilerinin ve bağımsız yaşam becerilerinin geliştirilmesi amaçlanır.
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinin aileye yönelik amaçları, ailenin çocuğunu kabul etmesine, çocuğunun eğitimine etkin bir şekilde katılmasına ya da davranış sorunlarına yönelik bilgi vererek yardımcı olmayı sağlamaktır.
